Bazar kapitallaşması: şirkətin ölçüsü

Bir səhmin qiyməti şirkətin ölçüsü deyil

Eyni ölçüdə iki pizza təsəvvür et. Biri 4 dilimə, digəri 16 dilimə kəsilib. Birincinin dilimi böyükdür, amma heç kim birinci pizzanın daha böyük olduğunu deməz. Pizzaları müqayisə etmək üçün bir dilimə yox, bütövə baxırsan.

Səhmlər də belədir. Şirkət bir neçə milyon səhmə də bölünə bilər, milyardlarla səhmə də. Bir səhmin qiyməti qismən hissələrin sayından asılıdır. Ona görə $500-lıq səhm böyük şirkət, $5-lıq səhm isə kiçik və ya ucuz şirkət demək deyil.

Bazar kapitallaşması: qiymət × səhm sayı

Bazarın bütün şirkətə nə qədər dəyər verdiyini görmək üçün səhmin qiymətini mövcud səhmlərin sayına vur. Nəticə bazar kapitallaşması adlanır.

Mövcud səhmlərin sayına dövriyyədəki səhmlər deyilir: investorların, o cümlədən şirkətin təsisçiləri və işçilərinin əlində olan bütün səhmlər. Şirkət bu rəqəmi hesabatlarında dərc edir və o, yalnız arabir dəyişir — şirkət yeni səhm buraxanda və ya öz səhmlərinin bir hissəsini geri alanda.

Yüksək səhm qiyməti niyə “baha” demək deyil?

Yeni başlayanlar çox vaxt $500-lıq səhmdən baha göründüyü üçün çəkinir, $2-lıq səhmə isə ucuz göründüyü üçün meyl edir. Bu hisslərin heç biri bir şey demir. Səhmin ucuz və ya baha olması şirkətin dəyərinin onun qazancı və əmlakı ilə müqayisəsindən asılıdır — bunu sonra Araşdırma yolu izah edir. Bir səhmin üstündəki rəqəm bu sualın cavabı deyil.

Şirkətlər bəzən başqa heç nəyi dəyişmədən səhmlərinin sayını dəyişir. Səhm bölünməsində hər səhm iki (və ya daha çox) səhmə çevrilir və qiymət yarıya enir. Şirkət əvvəlki qədər böyükdür — bazar kapitallaşması dəyişmir. Növbəti dərs bunu göstərir.

Bazar kapitallaşması qiymətlə birlikdə dəyişir

Bazar kapitallaşması qiymət vurulsun səhm sayı olduğu üçün qiymət hər dəyişəndə o da dəyişir. Qiymət bir gündə 3% artsa, həmin gün bazar kapitallaşması da 3% artır. Deməli, bazar kapitallaşması bankdakı pul kimi ölçülmüş dəyər yox, bazarın həmin andakı rəyidir.

Bu həm də o deməkdir ki, şirkətin bazar kapitallaşması qədər pulu yoxdur. Birjada $20 milyard dəyərində olan şirkətin nağd pulu bundan xeyli az ola bilər. Bazar kapitallaşması bütün səhmlərin bugünkü qiymətlə birlikdə nəyə başa gələcəyidir — artıq heç nə.

Böyük, orta və kiçik

Şirkətləri bazar kapitallaşmasına görə təxmini qruplara ayırırlar:

• Böyük kapitallaşma (large cap) — ən böyük şirkətlər, adətən tanınmış və uzun tarixçəli. Onların səhmləri hər gün böyük həcmdə alınıb-satılır.
• Orta kapitallaşma (mid cap) — aradakı şirkətlər: yerini tutmuş, çox vaxt hələ böyüyən.
• Kiçik kapitallaşma (small cap) — daha kiçik, çox vaxt daha gənc və ya daha dar sahədə işləyən şirkətlər.

Onların arasında rəsmi sərhəd yoxdur. Geniş yayılmış bir qaydaya görə, təxminən $10 milyarddan yuxarı böyük, təxminən $2 milyarddan aşağı isə kiçik sayılır, amma müxtəlif mənbələr sərhədləri fərqli çəkir və bazarlar böyüdükcə sərhədlər də dəyişir. Bu adlara qayda kimi yox, qısa təsvir kimi bax.

Ölçü adətən risk barədə nəsə deyir. Kiçik şirkətlərin qiymətləri adətən ən böyük şirkətlərinkindən daha çox enib-qalxıb — onların volatilliyi daha yüksəkdir. Onlar daha sürətlə böyüyə bilər, amma daha asan iflas da edə bilər. Böyük şirkət böyük olduğu üçün təhlükəsiz deyil; sadəcə tək bir məhsuldan və ya müştəridən asılı olma ehtimalı azdır.

Qısaca

Bazar kapitallaşması səhmin qiyməti ilə dövriyyədəki səhmlərin sayının hasilidir — bazarın bütün şirkətə bu gün verdiyi dəyər. Şirkətləri bir səhmin qiymətinə görə yox, bazar kapitallaşmasına görə müqayisə et. Ölçü adları şərtidir, amma kiçik şirkətlərin qiymətləri adətən hər iki istiqamətdə daha çox dəyişib.